Islanda po zhvillon këtë të shtunë, më 29 gusht 2026, një referendum kombëtar për të vendosur nëse vendi duhet të rifillojë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, 13 vjet pasi procesi u pezullua.
Pyetja që u është drejtuar qytetarëve është e drejtpërdrejtë: “A duhet që Islanda të rifillojë negociatat e aderimit me Bashkimin Evropian?”
Rreth 265 mijë islandezë me të drejtë vote pritet t’u drejtohen qendrave të votimit për të shprehur qëndrimin e tyre mbi një çështje që ka rikthyer në qendër të debatit të ardhmen e marrëdhënieve të Islandës me BE-në. Referendumi është këshillimor dhe është organizuar nga qeveria e re e koalicionit, e udhëhequr nga Aleanca Social-Demokrate pro-BE. Rezultati pritet të përcaktojë nëse Reykjaviku do të kërkojë rikthimin në tryezën e negociatave me Brukselin.
Një proces i ngrirë që prej vitit 2013
Islanda aplikoi zyrtarisht për anëtarësim në Bashkimin Evropian në vitin 2009, në kulmin e pasojave të krizës financiare globale që goditi rëndë ekonominë islandeze.
Negociatat nisën më pas, por procesi u ndërpre në vitin 2013, pas ardhjes në pushtet të një qeverie euroskeptike. Dy vite më vonë, në 2015, Islanda njoftoi se nuk dëshironte të konsiderohej më si vend kandidat për anëtarësim.
Megjithatë, aplikimi nuk u tërhoq formalisht në aspektin ligjor. Rikthimi i mundshëm në negociata nuk do të nënkuptonte nisjen e procesit nga zero. Para pezullimit, Islanda kishte hapur 27 nga 35 kapitujt e negociatave dhe kishte mbyllur përkohësisht 11 prej tyre.
Çfarë ndodh nëse fiton “PO”?
Nëse shumica voton pro rifillimit të negociatave, qeveria islandeze do të marrë një mandat politik për të rikthyer bisedimet me Bashkimin Evropian.
Megjithatë, vota e 29 gushtit nuk do të nënkuptonte automatikisht anëtarësimin e Islandës në BE.
Një marrëveshje përfundimtare do të duhej të kalonte në një referendum të dytë, të miratohej nga parlamenti islandez dhe më pas të ratifikohej nga të gjitha 27 shtetet anëtare të Bashkimit Evropian.
Në rast të një vote “JO”, çështja e anëtarësimit pritet të lihet sërish mënjanë për një periudhë të gjatë.
Pse çështja është rikthyer në vëmendje?
Debati për anëtarësimin në BE është rikthyer fuqishëm në Islandë në një moment kur peizazhi gjeopolitik evropian ka ndryshuar ndjeshëm.
Pushtimi rus i Ukrainës, tensionet e reja të sigurisë dhe rëndësia strategjike në rritje e rajonit të Arktikut kanë nxitur diskutimet mbi lidhjet e Islandës me Evropën.
Islanda është tashmë pjesë e Zonës Ekonomike Evropiane dhe e zonës Schengen, çka do të thotë se vendi është i integruar ngushtë me tregun dhe hapësirën evropiane.
Pikërisht kjo gjendje mund ta bëjë procesin e negociatave më të shpejtë krahasuar me vendet që nisin nga një fazë shumë më e hershme e përafrimit me legjislacionin e BE-së.
Sipas vlerësimeve të bëra nga zyrtarë evropianë, nëse negociatat do të rifillonin, ato mund të përfundonin brenda 18 deri në 24 muaj, duke hapur mundësinë për një anëtarësim rreth vitit 2028.
Një garë e ngushtë në sondazhe
Përpara referendumit, sondazhet kanë treguar një garë të ngushtë mes mbështetësve të “PO”-së dhe “JO”-së.
Diferenca minimale mes dy kampeve e bën rezultatin veçanërisht të rëndësishëm për të ardhmen e politikës së jashtme dhe evropiane të Islandës.
Nëse qytetarët votojnë pro, Reykjaviku mund të rikthehet në tryezën e negociatave me Brukselin pas më shumë se një dekade pezullimi.
Kështu, votimi i 29 gushtit nuk vendos drejtpërdrejt nëse Islanda do të bëhet anëtare e Bashkimit Evropian, por përcakton nëse vendi do të hapë një kapitull të ri në rrugëtimin e tij drejt BE-së.
