19 Gusht 2026, 10:48
Kur sheh pamjet e atentatit të dështuar në Elbasan, të tmerron menjëherë ideja se diku në kafenenë ku ulemi për pak minuta çlodhje e për të pirë një kafe, mes klientëve mund të jetë një njeri i armatosur, që pret me qetësi momentin e përshtatshëm për të vrarë një tjetër.
Por, përtej vetë aktit kriminal, ka diçka tjetër në ato pamje që të trondit edhe më shumë, ajo që ndodh përreth.
Veçanërisht gruaja që ndodhet në tavolinë me autorin. Nga pamjet e kamerave të sigurisë duket se ajo nuk shfaq ndonjë reagim alarmi në momentin kur burri tërheq këmbëzën e armës në kokën e tjetrit. Më pas vijon të sillet me një qetësi që të lë pa fjalë dhe madje paguan edhe faturën.
Nga video nuk mund të kuptojmë çfarë dinte ajo, çfarë kishte dëgjuar apo nëse ishte në dijeni të planit. Por qetësia e saj dhe mënyra se si vijon të sillet në raport me veprimet e burrit të trondit.
Gratë kanë një rol të rëndësishëm në shoqëri, jo sepse janë domosdoshmërisht më të brishta apo më pak të prirura ndaj dhunës, por sepse shpesh kanë një ndikim të fortë në mënyrën se si ndërtohen marrëdhëniet, si menaxhohen konfliktet dhe si vendosen kufijtë moralë brenda familjes dhe komunitetit. Ky rol bëhet edhe më i rëndësishëm kur përballë kemi dhunën.
Një grua apo një burrë në ato kushte nuk duhet parë automatikisht si bashkëfajtore, sepse pamjet e një kamere nuk na tregojnë çfarë dinte apo çfarë përjetonte. Por shoqëria ka nevojë që gratë, ashtu si burrat, të jenë një forcë që e zbut konfliktin, e refuzon dhunën dhe nuk e pranon armën si diçka normale. Çdo njeri, pavarësisht gjinisë, përballë një krimi duhet të ketë një kufi moral që i thotë “Kjo nuk mund të ndodhë para meje dhe unë të sillem sikur nuk po ndodh”.
Dhe pastaj janë të tjerët… njerëzit në tavolina. Disa që nuk lëvizin. Disa që ngrihen në këmbë dhe shohin me kureshtje çfarë po ndodh. Një skenë që, në vend të panikut dhe reagimit të menjëhershëm, duket sikur prodhon fillimisht habi dhe kureshtje.
Sigurisht, reagimi psikologjik i njerëzve përballë një ngjarjeje të papritur dhe të dhunshme është i ndryshëm. Disa mund të ngrijnë, disa mund të mos kuptojnë menjëherë çfarë po ndodh, ndërsa të tjerë mund të reagojnë vetëm pasi rreziku të jetë larguar.
Por ajo pamje ngre një shqetësim të madh. A jemi mësuar aq shumë me dhunën sa ajo nuk na trondit më siç duhet? Jemi mësuar me armët, me atentatet, me lajmet për vrasje, me konfliktet që përfundojnë me plumba, sa rrezikojmë të humbasim ndjeshmërinë ndaj tyre. Vrasja po humbet pak nga pak efektin e rëndë dhe po kthehet në një tjetër ngjarje të kronikës së përditshme. Kjo është shumë e frikshme.
Një nga treguesit e kulturës së një shoqërie është mënyra se si ajo reagon përballë dhunës. Nuk është vetëm numri i krimeve që duhet të na shqetësojë, por edhe mënyra se si njerëzit reagojnë kur krimi ndodh para syve të tyre. Sepse kur dhuna fillon të mos na trondisë më, problemi është se po shndërrohemi në një shoqëri që po mësohet me vrasjen.
Nuk dua të besoj se jemi bërë kaq të ftohtë. Nuk dua të besoj se kemi arritur në pikën ku arma në dorën e një njeriu nuk na bën të ngrihemi nga karrigia. Ku një e shtënë nuk na bën të kuptojmë se dikush mund të jetë humbasë jetën.
Kjo është çështje e humbjes së ndjeshmërisë njerëzore dhe ndoshta kjo është kriza jonë më e madhe. Jo vetëm se ka njerëz që vrasin. Por se po rrezikojmë të bëhemi një shoqëri që mësohet me vrasjen. Një shoqëri që mësohet me të keqen, një ditë mund të mos trembet më.
Aty nis rënia e vërtetë.
18 Gusht 2026, 22:08
Nga Thoma Gëllçi
Ka dalë një detyrë e re për protestën në Tiranë. Përveçse duhet të kërkojë zgjedhje të ndershme, rregulla demokratike, institucione që funksionojnë, kontroll mbi pushtetin dhe një shtet normal, tani duhet të merret edhe me rendin në Ksamil. Mundësisht të caktojë nga dy protestues në çdo plazh, një tjetër në hyrje të lokaleve të natës dhe një grup rezervë për hotelet.
Këtë përfundim mund ta nxjerrësh fare lehtë nga disa shkrime të mbrojtesve te pushtetit për vrasjen e turistit portugez në Ksamil. Po të lexosh këto analiza, përgjegjësia mbërrin te protesta. Pyetja që bënte njëri sot ishte: pse nuk protestojnë për vrasjet, por për “ngordhjen e zogjve”.
Duhet të jesh shumë i cekët të mos kuptosh se protesta që kërkon ndryshimin e mënyrës së qeverisjes është edhe protestë kundër vrasjes së turistit portugez. Ajo nuk po kërkon vetëm ndryshimin e disa emrave në zyra. Po kërkon një shtet ku rregullat zbatohen, ku institucionet bëjnë punën e tyre dhe ku pushteti nuk kujtohet për sigurinë pasi ndodh ngjarja.
Protesta kërkon një shtet që duhet të dijë kush punon në sektorin e sigurisë, kush mban përgjegjësi për klientët e një lokali, kush merr licencë, kush kontrollohet, kush është i përshtatshëm për një punë të caktuar dhe kush jo. Duhet të kontrollojë bizneset, lokalet, hotelet dhe hapësirat publike. Duhet të pengojë që njerëzit e fortë, sidomos ata me lidhje politike, të bëjnë çfarë të duan në zonat turistike.
Jo shumë kohë më parë mori flakë një hotel në një nga zonat kryesore turistike të Vlorës. Edhe aty nuk mund t’u kërkohej protestuesve të kontrollonin fikëset e zjarrit, daljet e emergjencës, sistemet e alarmit dhe planet e evakuimit.
Kur një hotel funksionon, dikush duhet ta kishte kontrolluar. Kur një lokal merr licencë, dikush duhet ta ketë firmosur. Kur një aktivitet zhvillohet pranë mijëra turistëve, dikush duhet të garantojë standardet e sigurisë.
Përndryshe shteti reduktohet në një zyrë që jep leje dhe del në televizor pas fatkeqësisë.
Qeveritarët mbeten duke postuar video dhe foto nga natyra shqiptare, plazhet dhe duke numëruar turistët që hyjnë në territorin e Shqipërisë. Nuk di si ta shpjegosh se Qeveria nuk ka ndërtuar detin Adriatik dhe as Jonin. Nuk ka bërë Ksamilin, Dhërmiun, Vlorën, Plazhin e Gjeneralit apo malet e Shqipërisë. Ato kanë qenë aty. I kemi dhuratë nga Perëndia.
Merita e një qeverie nuk është se Shqipëria ka det të bukur. Nuk është meritë as të postosh video apo të reklamosh, qoftë edhe në mediat ndërkombëtare, se Shqipëria është e bukur. Nuk është meritë e qeverisë që njerëzit janë mikpritës dhe se ushqimet e Shqipërisë janë të shijshme.
Merita e saj fillon kur turisti mbërrin te ai det apo tek ai mal. A ka rrugë? A ka ujë? A ka kanalizime? A pastrohen mbeturinat? A kontrollohen ushqimet? A ka ambulancë? A funksionon policia? A respektohen standardet e hoteleve? A kontrollohen masat kundër zjarrit? A ka plane evakuimi? A janë plazhet publike apo janë ndarë sipas fuqisë së pronarit të lokalit më të afërt?
Këto janë punët e qeverisë.
Prandaj është pak komike që pas një vrasjeje të rëndë në Ksamil të përfundojmë duke kërkuar llogari nga protesta në Tiranë. Protesta nuk ka armë, komisariate, kamera sigurie, inspektorë, licenca dhe buxhet shteti. Protesta ka vetëm kërkesa politike.
Dhe një nga këto kërkesa është pikërisht krijimi i një shteti që të bëjë të gjitha ato që sot po kërkojmë t’i bëjnë protestuesit.
Nëse kërkon një shtet normal, kërkon edhe plazhe më të sigurta. Kërkon edhe lokale më të kontrolluara. Kërkon edhe më pak njerëz të paprekshëm nga ligji. Kërkon edhe inspektorë që kontrollojnë dhe jo vetëm firmosin. Kërkon polici që parandalon dhe jo vetëm mbërrin pasi ka ndodhur vrasja. Kërkon institucione që nuk dallojnë midis qytetarit të zakonshëm dhe biznesmenit me mik në pushtet.
Protesta për demokracinë nuk është e shkëputur nga siguria e jetës.
Është pikërisht pjesë e së njëjtës kërkesë.
Sa për krahasimet se Parisi, Berlini, Barcelona apo Napoli janë më të rrezikshëm, ato mund të jenë interesante për turistët që zgjedhin destinacionin e radhës. Por nuk ndryshojnë asgjë nga përgjegjësitë e shtetit shqiptar.
Nëse vidhet një turist në Barcelonë, nuk bëhet më e pranueshme të vritet një turist në Ksamil. Nëse ka krim në Berlin, nuk i ulet detyra policisë në Sarandë. Dhe nëse digjet një hotel në ndonjë vend tjetër europian, kjo nuk e përjashton administratën shqiptare nga detyrimi për të kontrolluar hotelin në Vlorë.
Por nga ato që lexoj nëpër rrjete sociale duket sikur detyra e protestës është patrullimi i plazheve, kontrolli i hoteleve, licencimi i lokaleve, inspektimi i kuzhinave, verifikimi i fikëseve të zjarrit dhe ruajtja e rendit pas mesnate. (Pastrimin e ka marrë përsipër me kohë, sepse një pjesë e aktivistëve që janë në protestë, i sheh edhe duke pastruar plehra dhe hedhurina në plazhe dhe vende publike.)
Qeveria, ndërkohë, mund të vazhdojë të promovojë detin. Ajo është puna më e vështirë. Duhet ruajtur koha me diell, këndi i ndriçimit dhe pozicioni i kamerës. Nuk është kollaj.
